Er tað kosher?
10. mai 2017

Er ta­ kosher?
Gl°gt er gestsins eyga, siga vit Ý F°royum. At vera tilvita­ um egna mentan og duga at samstarva vi­ a­rar mentanir er třdningarmiki­ hjß okkum f°royingum. Serliga umbor­ ß skipi. SlÝkir f°rleikar eru třdningarmiklir hjß yvirmonnonum og rei­arÝi­ at hava, og kunnu hesir f°rleikar vera avgerandi fyri gˇ­a samskifti­ og samstarvi­ umbor­ og ß landi.

═ aprÝl mßna­i vˇru tveir spennandi fyrilestrar ß Vinnuhßsk˙lanum. David Im greiddi komandi skipsf°rarum frß, um ˙tlendingar Ý F°royum, og um arbei­i­ hjß sŠr sum  integrasjˇnssamskipari ß ┌tlendingastovuni. David er su­urkoreani og flutti til F°roya ˙r USA fyri trimum ßrum sÝ­ani saman vi­ konu sÝni, i­ er f°roysk. Omri Galperin, i­ er Ýsraeli, journalistur og břr Ý F°royum saman vi­ familjuni, fortaldi okkum um Ýsraelska s°gu og um Ýsraelska samfelagi­ Ý dag.  Eisini greiddi Omri frß hugtakandi upplivingum, tey hava havt seinasta ßri­ Ý F°royum. BŠ­i David og Omri s°gdu frß serst°kum mentanarey­kennum hjß ßvÝkavist asiatum og Ýsraelum, og gˇvu teimum lesandi gˇ­ rß­, tß i­ teir samstarva vi­ hesar mentanir. Eisini greiddu teir frß teirra upplivingum, at flyta til F°roya, um f°royingar og f°royska mentan, og um ta­, at gerast partur av f°royska samfelagnum.

At gerast partur av samfelagnum
Samlaging, t.e. integrasjˇn, fevnir um meira enn ta­ sosiala og mentanarliga. Ta­ lˇgfesta og fÝggjarliga er stˇrur partur av gerast partur av einum samfelagi. F°royska mßli­ og vantandi netverk er ein stˇr avbjˇ­ing hjß
flestu nřkomnum Ý F°royum. St°rru kommunurnar hava sett samlaging ß breddan, men hetta arbei­i­ er j˙st byrja­, og ein avbjˇ­ing hjß kommunum er tÝ, sambŠrt Davidi Im, vantandi royndir og f°rleikar ß °kinum. ┴ ┌tlendingastovuni ver­ur eisini arbeitt vi­ at betra um tilbo­ini til nřkomnar f°royingar, m.a. vi­ kunnandi heimasÝ­u, arbei­smarkna­aratgongd og eini serstakari integrasjˇnsŠtlan til tann einstaka. Atgongd til arbei­smarkna­in er avgerandi fyri nřkomin Ý F°royum, og kunnu hesar royndir, f°rleikar og vitan vera ein fongur fyri f°royska samfelagi­, duga vit at gagnnřta hetta ß rŠttan hßtt.

 


┌tlendingar Ý F°royum
┴ lei­ 1300 ˙tlendingar b˙gva Ý F°royum. 981 av teimum hava heimsta­ uttan fyri Nor­urlond.  St°rsti bˇlkurin av hesum eru filippinar (146). SÝ­ani koma tailendingar (108), rumenar (87) og pˇlendingar (72). St°rsta tilgongdin seinnu ßrini er somulei­is ˙r Su­ur-eystur Asiu. Millum hesar nřkomnu f°royingar eru heldur fleiri konufˇlk (57%) enn mannfˇlk (43%).  B°rn vi­ ikki-nor­urlendskum ella f°royskum uppruna vˇru 224 Ý tali (┌tlendingastovan, 2015).

 

 

Landi­ ═srael
═srael er eitt samansett og fj°lbroytt land, i­ markar at Egyptalandi, Jordan, Sřria og Libanon. Landi­ er 22.072 ferkilometrar til st°ddar og fevnir vÝ­a Ý bŠ­i hŠdd og hitamuni frß -5 stig um veturin til +45 stig Ý oy­im°rkini um summari­, og frß Dey­ahavinum, i­ liggur heili 427m undir havfl°tuna, til Hermon fjalli­, i­ er 2.224m h°gt.

═ 2016 b˙­u gott ßtta og ein hßlv milliˇnir Ýb˙gvar Ý landinum; 73,9% j°dar og 20,7% arabar. ═sraelskar kvinnur fßa Ý mi­al 3,1 barn, og er hesin f°­itÝttleiki vŠl hŠgri enn Ý londunum rundan um okkum, og naka­ hŠgri enn Ý F°royum. Metti aldurin er somulei­is h°gur: 83,9 hjß konufˇlki og 80,3 hjß mannfˇlki.

Ein tjˇ­ Ý trauma
SÝ­ani Ýsraelski staturin var­ stovna­ur fyri skjˇtt 69 ßrum sÝ­ani, hevur tilflytingin veri­ st°­ug. SambŠrt Omri var og er ═srael enn tann dag Ý dag ein ,,safe havenö, eitt fri­skjˇl, hjß °llum heimsins j°dum. Abbi Omri, i­ var litavi, kom undan seinna heimsbardaga vi­ lÝvinum, og var sjßlvur frŠlsisstrÝ­sma­ur og partur av mˇtst°­ur°rslu Ý j°dabřlinginum hjß nasistunum Ý Vilnius. Litava var­ har­ast rakt av j°datřningini, og gj°rdi hert°kuvaldi­ nŠrum enda ß °llum teimum ßlei­ 200.000 j°disku litavunum Ý landinum.

Sum tjˇ­arbˇlkur Ý ˙tlegd hava j°dar veri­ undir st°­ugum trřsti frß skiftandi harrad°mum. Hesin ˇttin situr enn Ý fˇlkinum sambŠrt Omri, og kunnu vit tÝskil tosa um eina heila tjˇ­ vi­ ,,post trauma.ö Men ikki °ll vildu j°dunum ilt, og nevnir Omri Sir Nicholas Winton, i­ bjarga­i 669 b°rnum, flestu teirra j°dar, undir seinna heimsbardaga, tß i­ hann Ý loyndum skipa­i so fyri, at tey vˇr­u flutt ˙r Kekkoslovaka til familjur Ý Bretlandi. SambŠrt Omri er henda trauma ney­ug, tÝ j°dar og altjˇ­a samfelagi­ mugu ongantÝ­ gloyma, hvat fˇr fram undir seinna heimsbardaga.

 

Ein litrÝk stoypigrřta
═sraelskir j°dar hava r°tur ˙r °llum heimsp°rtum, og setur hetta veruliga sÝn dßm ß samfelagi­, mentanina og ß fˇlki­. ,,Aliyahö er hebraiskt og merkir, at j°dar venda aftur ˙r ˙tlegd. 3,1 milliˇnir j°dar eru komnir til landi­ sÝ­ani 1948, og Ý 2016 komu 27.000 j°diskir tilflytarar til landi­. Tß i­ vit tosa um Ýsraelskar j°dar, ber ikki til at tosa um ein bˇlk. NŠrum helvtin av j°dunum Ý Israel eru sekulerir, ella ver­sligir, lÝka omanfyri ein tri­jingur er meira si­bundnir og si­bundnir-religi°sir, og tÝggju prosent eru ortodoksir.

═sraelska samfelagi­ er veruliga ein stˇr stoypigrřta, bŠ­i tß i­ mentan og Štt vi­vÝkur, og nevnast kann, at Ý felagi hava Omri og kona hansara r°tur ˙r Egyptalandi, Ungarn, Irak og Litava. Alt hetta skapar ,,Sabraĺĺ ľ fˇlki­, i­ livir Ý ═srael Ý dag. Matmentanin og mentanartilbo­ini eru somulei­is fj°lbroytt, og hevur landi­ ˇmetaliga nˇgv ymiskt at bjˇ­a fer­afˇlki og °­rum, i­ leita sŠr hagar. Frß s°guliga břnum Jerusalem, til strendurnar og handilslÝvi­ Ý Tel Aviv & Jaffa, til s°guliga Galileu vatni­ og břin Nasaret, til Masada oy­im°rkina og sy­sta břin, Eliat, vi­ Rey­ahavi­. Falafel er tjˇ­arbrellbitin Ý ═srael, men tosa vit um sannan Ýsraelskan mat, so kemst ikki uttan um Shakshuka, i­ er ein krydda­ Mi­eystur-eggjakaka vi­ tomatum og °­rum gˇ­um.

Hjßlp vit eru innikava­
Fyri Omri eru F°royar eitt sta­ har lÝvsgˇ­ska og nßtt˙ran ganga hond Ý hond. Omri og konan hava veri­ virkin, sÝ­ani tey komu higar. Konan hevur starvast ß Tjaldurs Apoteki, og umframt at hava starvast ß Hotel F°royum, hevur Omri fingist vi­ ymsar verkŠtlanir, sum at gera heimagj°rdan Ýsraelskan ost burtur˙r f°royskari k˙gvamjˇlk, undirvÝst hebraiskt ß kv°ldsk˙lanum, og er hann j˙st n˙ farin Ý holt vi­ kanningararbei­i­ Ý sambandi vi­ fyrstu skalds°gu sÝna, sum fer fram ß Kalsoynni fyri 100 ßrum sÝ­ani.

Omri fortelur vi­ eldhuga um tann morgunin Ý vetur, tß i­ tey komu ˙t til bilin ľ og bilurin var fjaldur undir kavanum. Og um ta­ fer­ina bussskřli­ uttan fyri hjß teimum koppa­i Ý nˇgva vindinum. SÝ­ani Omri og konan vitja­u F°royar fyri trettan ßrum sÝ­ani, hava F°royar bergtiki­, og gera oyggjarnar ta­ enn. Tß i­ hann er millum Ýsraelar kennir Omri seg sum umbo­sma­ur fyri F°royar, og er eitthv°rt Ý Ýsraelskum mi­lum um F°royar, ver­ur ringt til Omri. Spurdur um, hvat hann saknar mest, sigur hann avgj°rdur: ,,Markna­irnarö. Allar litirnar, angan, mßlageipanina, kryddurtirnar, rßv°rurnar.

Vinnuhßsk˙lin takkar teimum bß­um, David Im og Omri Galperin, fyri ßhugaverdan fyrilestur og kjak. Fyrilestrarnir eru partur av fakinum Mentan og Samfelag, sum skipsf°raralesandi hava fjˇr­u sk˙lahßlvu.

Vi­merking: Kosher sipar til mat og anna­, i­ er vi­gj°rt eftir halgisi­um hjß j°dum. Eitt n˙ mß matv°ran ikki vera fingin til vega ß hvÝlidegnum, sabbatinum, og mugu slßturin, rßv°rurnar og hagrei­ingin vera kosher, tvs. fylgja halgisi­unum og bo­unum.